Göz Tembelliği Amblyopi Nedir ?

Göz Tembelliği (Amblyopi): Sessiz Görme Kaybına Dikkat!

Göz sağlığı deyince çoğumuzun aklına miyop, hipermetrop ya da astigmat gibi yaygın kırma kusurları gelir. Ancak bir göz hastalığı vardır ki, çoğu zaman fark edilmeden ilerler ve kalıcı görme kaybına neden olabilir: Göz tembelliği, tıbbi adıyla amblyopi.

Göz Tembelliği Nedir?

Göz tembelliği, bir gözün diğerine göre daha az görmesi durumudur. Bu durum, genellikle çocukluk çağında gelişir ve tedavi edilmezse ömür boyu kalıcı hale gelebilir. Gözde yapısal bir sorun olmamasına rağmen, beyin o gözden gelen görüntüyü yeterince işleyemez ve zamanla o gözü “görmezden gelmeye” başlar. Göz Tembelliği tanımı aslında yanlış bir tanımdır. Çünkü aslında tembelleşen göz değil beynin sorun olan gözden gelen görüntüyü baskılamasıdır. Peki beyin gözden gelen bir görüntüyü neden baskılar?

Neden Olur?

Göz Tembelliği tanımı aslında yanlış bir tanımdır. Çünkü aslında tembelleşen göz değil beynin sorun olan gözden gelen görüntüyü baskılamasıdır. Peki beyin gözden gelen bir görüntüyü neden baskılar?

Bir bebek düşünelim. Sağ gözünün derecesi +1.00 , sol gözünün derecesi +4.50 derece olsun. Böyle bir durumda sağ gözden beyne iletilen görüntü ile sol gözden iletilen görüntü arasında netlik ve aynı zamanda büyüklük farklılığı olacaktır. Bu durumda beyin sağ gözden gelen net görüntü ile sol gözden gelen daha bulanık görüntüyü yeteri kadar benzer görüntüler olarak algılayamayacağı için bulanık görüntüyü ihmal etmeye başlar. Aylar ve yıllar geçtikçe beynin bu baskılama işlemi netleşir. Yeterli bir süre geçtiğinde sol göz tembelleşmiş olur. Peki göz tembelliği sadece gözdeki numara farklılığında mı ortaya çıkar. Hayır. Göz tembelliğinin başka nedenleri de vardır.

Göz tembelliğinin başlıca nedenleri şunlardır:

• Şaşılık (göz kayması): Gözler aynı noktaya odaklanamadığında beyin çift görmeyi engellemek için bir gözü baskılar.
• Kırma kusurlarındaki farklar: Bir gözdeki miyop, hipermetrop veya astigmatın diğerine göre çok daha fazla olması. Eğer iki göz arasında kırma kusuru farklılığı yüksek ise bu durumda derecesi yüksek olan tarafta göz tembelliğinin ortaya çıkma ihtimali oldukça yüksektir. Ancak her iki tarafta da göz derecesi yüksek ise bu durumda görme tembelliği her iki gözde de ortaya çıkabilir.
• Göz kapağı düşüklüğü (ptozis) veya doğumsal katarakt gibi ışığın retinaya ulaşmasını engelleyen durumlar.
• Katarakt : Katarakt her zaman yaşlılarda görülen bir durum değildir. Bazen yeni doğan bebeklerde de çocukluk dönemlerinde katarakt ortaya çıkabilmektedir. Özellikle bebeklik döneminde katarakt ortaya çıkmışsa ışığın kataraktı geçip gözün retina tabakasına ulaşması engelleneceği için katarakt olan göz tembelleşecektir.

Belirtiler Nelerdir?

Göz tembelliği çocukların çok büyük kısmında herhangi bir belirti vermez. Tembellik genellikle tek gözde ortaya çıkar, bazen her iki gözde de olabilmektedir. Tembel göz az görür, anne-baba bu durumun genellikle farkında değildir. Bu nedenle bebeklik ve çocukluk döneminde düzenli göz muayenesi çok önemlidir. Çünkü tembellik  8 yaşına yaşlarına kadar tedavi edilmediğinde ömür boyu az gören bir göz ortaya çıkmış olur. Tembelliğin farkına ne kadar erken varılırsa tedavi de o derecede erken ve etkili olmaktadır. Ebeveynlerin dikkat etmesi gereken belirtiler şunlardır:

• Bir göz kapatıldığında çocuğun huzursuz olması
• Gözlerde kayma
• Gözleri kısarak bakma
• Denge bozuklukları
• Görsel dikkat dağınıklığı

Nasıl Teşhis Edilir?

Gözde tembellik bebeklik ve çocukluk yaşlarında ortaya çıktığı için yapılması gereken en önemli şey bebeklik ve çocukluk döneminde göz muayenesidir. Doğumdan hemen sonra bebekler göz muayenesine tabii tutulmalıdır. Daha sonra ise 3 ay-12 ay-3 yaş ve 6 yaşlarında rutin göz muayenesinin yapılması tembelliğe neden olabilecek potansiyel göz sorunlarının tanınmasına yardımcı olacaktır.

Neden Çocukluk Yaşlarında Ortaya Çıkar?

Görme işlevinin normal bir şekilde gelişebilmesi için her iki gözün retina tabakasına yeteri miktarda ışığın ulaşması gerekmektedir. Ayrıca retina üzerine düşen görüntülerin netliğinin de aynı ya da benzer olması gerekmektedir. Normal bir görme işlevi için çocukluk dönemi önemli olmakla birlikte hayatın ilk 1 yılı çok önemlidir. Bu süreçte göz ve beyin hızla gelişmekte ve değişmektedir. Bu nedenle çocukluk döneminde beyin bir ya da her iki gözden gelen uyarıyı yukarıda anlattığım şekilde baskılarsa göz tembelliği ortaya abilerimizdesiniz

Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Tedavi ne kadar erken başlarsa başarı şansı o kadar artar. Uygulanan yöntemler arasında:

• Göz Kapama tedavisi: 

  Tedavi yapılırken bazı kurallara dikkat etmek gerekmektedir.

  1. Kapama günde tek bir kerede bitirilmelidir. Doktorunuz günde 3 saat kapama tedavisi vermişse bu durumda gözün 3 saat süreyle devamlı kapalı tutulması gerekmektedir. 1.5 saat sabah, 1.5 saat akşam kapatılması çok doğru olmayacaktır.
  2. Kapama tedavisi esnasında çocuğunuzun gözlerini aktif olarak kullanabileceği aktiviteler yapılmalıdır. Boyama kitapları ile boyama yapılabilir, tablet ve cep telefonları ile sevdiği bir oyunu oynaması mantıklı olabilecek yöntemlerdendir.
  3. Kapama tedavisinde doktorunuz sizi belirli aralıklarla kontrole çağıracaktır. Kontrol muayenelerine uyunuz. Bu şekilde çocuğunuzun görme seviyesindeki değişiklikler daha yakından takip edilebilir.
  4. Kapama tedavisinin etkinliği 8-9 yaşlarına kadardır.  Daha sonraki yıllarda tedavi genellikle etkisizdir. Hayatın ilk yıllarında ise çok daha etkilidir. 
  5. Gözlük kullanımı: Kırma kusurlarını düzeltmek için.
  6. Ortoptik egzersizler: Göz kaslarını ve görsel uyumu güçlendiren terapiler.

Tedavide Geç Kalınırsa Ne Olur?

Göz tembelliğinin tedavisi vardır. Ancak tedavi en fazla 8-9 yaşlarına kadar etkilidir. Tedavide en önemli şey tanının erken konmasıdır. Bunu için de en önemli konu çocuğunuzun hiçbir göz şikayeti olmasa bile 0-2-4-6 yaşlarında muayene edilmesidir. Muayene sonucunda göz tembelliği yapma ihtimali olan şaşılık varsa bir an önce tedaviye başlanmalıdır. Katarakt durumunda ise yine acil olarak ameliyatın yapılması gerekmektedir. Daha sonra ise görmesi iyi olan göz her gün belirli bir süre kapatılarak az gören gözün çalışması sağlanır.  Başlangıç döneminde iyi gözün kapatılması çocuğunuzu rahatsız edebilecektir. Bu dönemin sabırlı geçirilmesi ve kapama tedavisine mümkün olduğunca uyum sağlanması ilerleyen yıllarda iyi bir görme sağlanması için oldukça önemlidir. Göz kapama tedavisi açısında birkaç önemli nokta vardır. Göz tembelliği tedavisi sabır gerektiren bir tedavi şeklidir.

Sonuç:

Göz tembelliği, erken fark edilirse tamamen düzeltilebilir bir sorundur. Çocuğunuzda yukarıdaki belirtilerden birini gözlemliyorsanız ya da henüz göz muayenesi olmadıysa, bir göz doktoruna başvurmak için geç kalmayın. Sağlıklı bir görme, sağlıklı bir yaşamın temel taşlarından biridir.