Hipermetrop Nedir ?

Hipermetropi Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Göz sağlığı, yaşam kalitesinin temel taşlarından biridir. Görme sorunları arasında sıkça karşılaşılan ama çoğu zaman fark edilmeyen durumlardan biri de hipermetropidir. Uzağı net görebilme ama yakına odaklanmada zorluk yaşanması ile karakterize bu kırma kusuru, özellikle çocukluk döneminde sessizce ilerleyebilir. Bu yazıda hipermetropi hakkında bilmeniz gereken tüm detayları bulabilirsiniz.

Hipermetropi Nedir?

Hipermetropi (tıbbi adıyla hiperopi), gözün ışığı doğru şekilde odaklayamaması sonucu yakındaki nesnelerin bulanık, uzaktaki nesnelerin ise genellikle daha net görüldüğü bir kırma kusurudur. Bu durum genellikle, göz küresinin normalden kısa olması veya kornea ya da göz içi merceğin yeterince kavisli olmaması nedeniyle oluşur. Sonuç olarak gelen ışınlar retinanın arkasında odaklanır, bu da özellikle yakın mesafeye odaklanmada sorun yaratır. Sıklıkla ‘hipermetroplar uzağı mı yakını mı iyi görürler’ şeklinde bir soru ile karşılaşıyoruz. Aslında miyopi için bu sorunun cevabı açıktır ve miyoplar yakını iyi görürler, uzağı ise bulanık görürler diyebiliriz. Ama bu soruya hipermetroplar için miyoplar da olduğu gibi açık ve hızlı bir cevap vermek doğru değildir. Çünkü hipermetropi kişinin yaşına ve hipermetrop derecesine bağlı olarak belirti vermektedir. 

Hipermetrop bebeklerde ve çocuklarda gözde zorlanma, göz kaymasına, bulanık görmeye ve göz tembelliğine neden olabilirken, erişkinlerde ise hipermetrop derecesine bağlı olarak hem yakını hem de uzağı bulanık görmeye neden olabilmektedir. 

Hipermetrop Türleri 

1. Basit (Fizyolojik) Hipermetropi

• En yaygın türdür.
• Genetik ve yapısal nedenlerle oluşur.
• Göz küresi normalden biraz daha kısadır.
• Genellikle çocuklukta başlar ve zamanla sabitlenir.
• Gözlük veya kontakt lens ile kolayca düzeltilir.

2. Patolojik (Organik) Hipermetropi

• Doğumsal anormallikler, hastalıklar veya travmalar sonucu gelişir.
• Kornea, lens veya retina yapı bozukluklarından kaynaklanabilir.
• Genellikle ilerleyicidir ve bazen diğer göz bozukluklarıyla birlikte seyreder.
• Gözlük düzeltmesi yetersiz kalabilir; cerrahi gerekebilir.

3. Fonksiyonel Hipermetropi

• Göz merceği ya da kaslarının yeterince odaklama yapamaması sonucu ortaya çıkar.
• Özellikle sinir sistemi hastalıklarında görülebilir.
• Düzeltme, altta yatan nedenin tedavisi ile mümkündür.

4. Gizli Hipermetropi

• Gözün uyum (akomodasyon) yeteneği sayesinde fark edilmez.
• Özellikle çocuklarda yaygındır.
• Dinlenme hâlindeyken yapılan muayenelerde ortaya çıkmaz; sikloplejik damlalarla belirlenir.
• Göz kaslarının zorlanmasıyla zamanla baş ağrısı ve yorgunluk yapar.

5. Aşikar (Manifeste) Hipermetropi

• Göz kaslarının artık uyumla telafi edemediği hipermetropi kısmıdır.
• Gözlük veya lensle düzeltilmesi gerekir.

Aşikar hipermetropi kendi içinde de ikiye ayrılır:

• Kompansatuar (Uyumla kısmen düzeltilen)
• Mutlak (Hiçbir şekilde uyumla düzeltilemeyen)

6. Yaşa Bağlı Hipermetropi (Presbiyopi ile Karışabilir)

• Yaş ilerledikçe göz merceği esnekliğini kaybeder.
• Uyum yeteneği azalır, bu da hipermetropiyi daha belirgin hâle getirir.
• Genellikle 40 yaş sonrası başlar.
• Presbiyopi ile farklı temellere sahip olsa da, yakın görmeyi etkilediği için birlikte değerlendirilir.

Hipermetropinin Nedenleri

Hipermetrop gözün doğuştan gelen bir özelliğidir. Hipermetrop gözler yapısal olarak küçük gözlerdir. Normal bir gözde ön-arka çap uzunluğu 23-24 mm arasında iken bu uzunluk hipermetrop gözlerde daha kısadır. Ön-arka çap ne kadar kısa ise hipermetropi derecesi de o kadar fazladır. Bir gözün ön-arka uzunluğunun her 1 mm kısalması yaklaşık olarak 3 derece hipermetropi ortaya çıkmasına neden olur. Hipermetropi doğuştan gelebileceği gibi, yaşla birlikte de gelişebilir. Yaygın nedenleri şunlardır:

1. Göz Küresinin Normalden Kısa Olması

Bu durum ışığın retinanın arkasında odaklanmasına neden olur ve net bir görüntü elde edilemez.

2. Kornea veya Lensin Yeterince Kıvrık Olmaması

Kornea yeterince kavisli değilse, ışık doğru şekilde kırılmaz.

3. Genetik Faktörler

Hipermetropi genellikle kalıtsaldır. Ailede varsa, çocukta görülme olasılığı daha yüksektir.

4. Yaşlanma (Presbiyopi ile Karışabilir)

40 yaş sonrası göz merceğinin esnekliği azalır. Bu durum yaşa bağlı yakın görme bozukluğu olan presbiyopi ile karıştırılabilir, ama temeli farklıdır.

Hipermetropi Belirtileri

Hipermetropi hafif derecelerde fark edilmeden kalabilir. Ancak belirgin vakalarda şu semptomlar görülür:

• Yakındaki nesneleri bulanık görme
• Okuma veya bilgisayar kullanırken çabuk yorulma
• Gözlerde yanma, batma veya sulanma
• Baş ağrısı, özellikle yoğun odaklanma sonrası
• Gözleri kısarak bakma refleksi
• Çocuklarda dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü gibi belirtiler de hipermetropiden kaynaklanıyor olabilir.

Hipermetrop çocukluk ve bebeklik yaşlarında hiç belirti vermeyebilir. Çünkü bebeklerin ve çocukların göz içi kasları çok kuvvetlidir ve hipermetropiye bağlı bulanık görme sorununu fazla çalışarak aşabilir. Eğer hipermetrop derecesi yüksekse bu durum gözde yorulmaya, göz kaymasına ve göz tembelliğine neden olabilir.

Hipermetrop olan erişkinler hipermetropi derecesi çok yüksek değilse 20-30’lu yaşlarda farkında olmayabilir ya da gözde zorlanma hissedebilirler. Genellikle 35-40 yaşlarından sonra göz içi kasları eskisi gibi kuvvetli olmadığı için hipermetropi bulgu vermeye başlar. Önce yakın görme bozulur, sonra uzak görme de etkilenmeye başlar. Birçok kişi hipermetrop olduğunu 35-40 yaşlarında bu şekilde fark eder. 

Hipermetropi Nasıl Teşhis Edilir?

Hipermetropi, kapsamlı bir göz muayenesi ile kolayca teşhis edilir. Göz doktoru aşağıdaki testleri uygular:

• Görme keskinliği testi
• Refraksiyon testi (kırma kusurlarının ölçümü)
• Retinoskopi (özellikle çocuklarda)
• Oftalmoskopi (göz içi değerlendirme)

Özellikle çocuklarda, göz kaslarının odaklanmayı telafi edebilmesi nedeniyle gizli hipermetropi gözden kaçabilir. Bu nedenle düzenli çocuk göz muayenesi çok önemlidir.

Gizli Hipermetrop Nedir?

Gizli hipermetropi göz içi kaslarının fazla çalışarak üstesinden geldiği hipermetropi derecesidir. Örneğin 29 yaşında 3 derece hipermetrop olan bir kişi düşünelim. Normal bir göz muayenesinde bu kişi gözü sanki emetrop imiş gibi görünebilir. Ama göz içi kaslarını damlalar ile felç ettikten sonra yapılan muayenesinde 3 derecelik hipermetropi ortaya çıkacaktır. İşte göz içi kaslarının fazladan çalışarak etkisini ortadan kaldırdığı hipermetropi miktarına ‘gizli hipermetropi’ adı verilir.  

Hipermetropi Tedavi Yöntemleri

Hipermetropi tedavisinde amaç, görüntünün retina üzerine net şekilde düşmesini sağlamaktır. Bu, çeşitli yöntemlerle mümkün olabilir:

1. Gözlük Kullanımı

• En yaygın ve güvenli çözümdür.
• Konveks (ince kenarlı) camlar, ışığı retina üzerine doğru şekilde odaklar.
• Hipermetrop kişiler gözlük kullanmadan da bazen net görebilirler. Peki bu kişiler hala gözlük kullanmalıdırlar mı? Evet. Çünkü bu kişiler göz içi kasları fazla çalışarak net görürler. Bu da göz ağrısına, gözde zorlanmaya ve baş ağrısına neden olabilir. Eğer çocuk ise özellikle dersine çalışırken gözdeki zorlanmadan dolayı rahatsız olabilir ve göz zorlanması ortaya çıkabilir. Kısaca ‘hipermetrop gözlüğü sürekli takılır mı?’ sorusunun cevabı ‘evet’tir.
  

• Eğer Hipermetrop iseniz gözlük ve kontakt lens reçetenizin ‘sphere’ yazan kısmında bir artı işareti (+) olacaktır. Artı işaretinin yanındaki numara ne kadar yüksek ise Hipermetrop dereceniz de o derecede yüksek olacaktır. Yani +0.75 düşük, +4.00 ileri seviyede hipermetropi anlamına gelir. Reçetenizde CYL (Cylinder) ve AXIS (Eksen) yazmıyorsa, yalnızca hipermetropsunuz. Eğer bunlar da yazılıysa, hipermetrop astigmatınız var demektir.

2. Kontakt Lensler

• Gözlük tercih etmeyenler için iyi bir alternatiftir.
• Genellikle şeffaf, yumuşak lensler kullanılır.

3. Lazer Göz Ameliyatları

• Lazer yöntemleriyle kornea şekillendirilir.
• Gözlük ya da lense bağımlı olmak istemeyen, uygun adaylar için idealdir.

4. Göz İçi Lens Uygulamaları

• Lazer için uygun olmayan yüksek dereceli hipermetroplarda tercih edilir.
• Doğal göz merceği yerinde kalır, ek bir yapay lens eklenir.

Hipermetrop Ne Zaman Durur?

Bir kişide hipermetrop derecesi yaşla birlikte artmaz. Hipermetropi derecesini tam doğru şekilde öğrenmek için göze damlalı muayene yapmak gerekir. Damlalı muayene sonucunda ortaya çıkan değerler kişinin gerçek hipermetropi derecesidir. İşte damlalı olarak elde edilen bu dereceler hipermetropik kişilerde genellikle artmaz. Bu anlamda hipermetropi miyopi gibi değildir.

Göz Derecesinin Sıfır Olması Ne Demektir?

Bir kişinin göz numarasının halk deyimiyle sıfır olması (emetropi), miyopi ya da hipermetropi olması uzağa bakıştaki duruma göre karar verilir. 6 metreden daha uzaktan göze gelen ışıkların parallel olduğu kabul edilir. Eğer uzaktan göze gelen parallel ışık hüzmeleri kornea ve lenste kırıldıktan sonra (göz içi kaslar hiç kasılmadan) tam retina üzerine düşüyorsa bu durumda o gözün emetrop olduğundan bahsedilir. 

Yani gözümüzün içinde bulunan kaslar istirahat halinde iken uzaktan gelen ışıklar emetrop bir gözde retina üzerine düşer ve kişi uzağı net bir şekilde görür. Emetrop kişiler aynı zamanda yakını da net görürler. 

Yakından göze gelen ışık huzmeleri göze paralel değil, dağılarak gelmektedir. Bu şekilde gelen ışık huzmelerini retina üzerine odaklayabilmek için gözün kırıcılığının artması gerekmektedir. Ancak korneanın kırıcılığı sabittir. İşte tam bu noktada göz içi kasları devreye girmektedir. Yakına bakarken göz içi kaslarımız çalışır ve lensin kırıcılığını artırır. Bu şekilde yakını da iyi görürüz. Buna gözün uyum mekanizması adı verilir. Aşağıdaki şekilde emetrop bir gözde uzak ve yakına bakış durumları anlatılmaktadır.

Hipermetrop gözün özellikleri

Hipermetrop bir gözde göz içi kaslar istirahat halinde iken uzaktan gelen ışık huzmeleri retinanın arkasına odaklanır. Bu odaklanma elbette hayalidir, ışık huzmeleri gözün arla duvarını geçip gözün arkasında odaklanamaz. Yani bir noktanın retina üzerine düşen görüntüsü flu bir daire şeklindedir. Peki bu ışık huzmeleri retina üzerine nasıl odaklanır? Elbette gözün uyum mekanizması ile başarılır. Yani hipermetrop bir gözde uzağa bakışta dahi net bir görüntü ortaya çıkmasını sağlamak için göz içi kasları daha fazla çalışır. Bu gözlerde bir de yakına bakışı düşünelim. Bu durumda göz içi kasların çok daha fazla çalışması gerekmektedir.  

Buraya kadar anlattıklarımdan şu sonucu çıkarabiliriz. Bir gözün hipermetrop olması için gözün ön-arka uzunluğunun olması gerekenden kısa olması gerekir. Diğer ihtimal ise gözün kırıcı ortamlarının yani kornea ya da lensin kırıcılığının normalden düşük olması gerekir. Her iki durumda da göz hipermetrop olur. Bunlardan en sık görüleni ilkidir. Normal popülasyonda ortalama olarak gözün ön-arka çapı yaklaşık 22.50-23.50 mm arasındadır. Bu değer 22.00 mm altına düşmeye başladıkça kişide hipermetropi ortaya çıkar. Gözün ön-arka çapı ne kadar az ise hipermetropinin derecesi de o derecede fazladır.

Hipermetrop Astigmat Nedir?

Bazen hipermetrop ve astigmat aynı kişide ortaya çıkar. Hipermetrop astigmat gözü gerçekten çok yoran ve zorlayan bir göz kusurudur. Hipermetrop astigmat bireylerin gözlük kullanması gözlerini çok rahatlatmaktadır. Bebeklerde ve çocuklarda hipermetrop astigmat göz tembelliğine neden olabilir. Bu çocukların yakın takip edilmesi ve gerekirse göz tembelliğiiçin kapama tedavisi uygulamaları gerekebilir. 

Hipermetrop ve Gözün Uyum Mekanizması

Hipermetrop bir gözde ortaya çıkabilecek hasta şikayetlerini anlamak için göz içi kasların uyum mekanizması hakkında bilmemiz gereken bir-iki nokta vardır. Göz içi kaslarının çalışması ile birlikte lensin kırma gücünün arttığını ve bu şekilde gözün kırıcılığının artarak yakını görmemizi sağladığını anlatmıştım. Bir kişinin lensinin kırma gücünün artması lensin esnekliği ile ilişkilidir. Lens yeni doğan bebekte en esnek durumdadır ve lensin kırma gücü göz içi kaslarının kasılması ile yaklaşık 20 dereceye kadar çıkabilir. Yani yeni doğan bebek 10 derece hipermetrop bile olsa göz içi kasları çalışarak bu açığı ortadan kaldırır. 

Yaş arttıkça lensin esnekliği azalır ve yaklaşık 45 yaşlarında 3-4 dereceye kadar düşer. Bu durum ilerleyen yaşlarda neden yakını iyi göremediğimizi açıklar. Çünkü gözümüzün uyum gücü zayıflar. İşte bu nedenle 45 yaşının üzerindeki kişiler yakın gözlük ihtiyacı duyarlar ve bu duruma presbiyopiadı verilir. Lensin uyum gücünün yaşla birlikte azalması aynı zamanda hipermetrop kişilerin görmesi üzerinde de olumsuz etkiye sahiptir. Çünkü hipermetrop kişilerin hem uzağı hem de yakını görebilmesi uyum mekanizması ile mümkündür.

Erişkinlerde Hipermetrop

Hipermetropinin temelde neden olduğu 3 tip şikayet vardır. Astenopik şikayetler (gözde yorgunluk, ağrı, huzursuzluk vb), yakına bakarken gözlerde yorulma, yaş artışı ile birlikte uzağı ve yakını bulanık görme vs. Hipermetropide kişinin şikayetleri hipermetropinin derecesi ve kişinin yaşı ile doğrudan ilişkilidir. Bu konuda birkaç örnek verelim.

• Ahmet Beyin 2 derece hipermetropisi olsun. Ahmet Bey 2.0 derece hipermetropiye rağmen gözün uyum mekanizması sayesinde göz içi kaslar sürekli çalışarak 30-35 yaşlarına kadar hem uzağı hem de yakını iyi görmektedir. Ancak gözünde tarif edemediği bir rahatsızlık hissi de olabilecektir. Yaşı arttıkça uzağı ve yakını görme bozukluğu artması ile birlikte bir göz hekimine başvuracak ve gözünde yaklaşık 2 derece bozukluk olduğunu öğrenecektir ve şaşkınlık yaşayacaktır.  Hatta belki doktorun yanlış muayene yaptığını bile düşünebilecektir. Bu durumda Ahmet Bey’in gözlük ya da kontakt lenskullanması ya da excimer lazer olması gerekecektir. 
• Hasan Bey’in 1 derece hipermetropisi olsun. 25 yaşına geldiğinde gözündeki huzursuzluk şikayeti ile doktora başvurduğunda gözünde 1 derece hipermetropi olduğunu öğrenecek ve fakat doktor kendisine 0.50 derece gözlük yazacaktır. Neden? Çünkü, Hasan bey 25 yaşındadır, yıllardır göz içi kasları fazla çalışarak 1 derece hipermetropiyi giderecektir. Bir anda 1 derece gözlük kullanmaya başlarsa bu durumda gözlük kendisini 1 derece miyopiye kaydıracaktır ve bu da bulanık görmesine neden olacaktır. Bu nedenle göz içi kasların çalışmasının zamanla ortadan kalkması için öncelikle düşük numaralı gözlükleri kullanması gerekecektir.

Çocuklarda Hipermetrop 

Çocuklarda hipermetropi fark edilmediğinde, göz tembelliği (ambliyopi) ya da şaşılık gibi daha ciddi görsel gelişim sorunlarına neden olabilir. Bu nedenle:

• 3-5 yaş arasında mutlaka göz muayenesi yapılmalıdır.
• Ailede göz bozukluğu öyküsü varsa, kontroller daha erken başlamalıdır.

Bebeklerde Hipermetrop

Bebeklerde hipermetropi görme sorununa yol hiç açmayabilir, hipermetropi derecesi yüksekse bulanık görmeye, göz tembelliğine ve gözde içe kayamaya neden olabilir. Anne-babalar bebeklerinde hipermetropi olduğunun hiç farkına varmayabilirler. Hatta hipermetropi derecesi 5-6 derece olsa bile farkına varmayabilirler. Bu nedenle herhangi bir şikayetinin olsun ya da olmasın bebeklerin mutlaka göz muayenesinden geçirilmeleri çok önemlidir.

Sonuç: Net Görmek Yaşam Kalitesidir

Hipermetropi, doğru tanı ve uygun tedavi ile kolayca yönetilebilen bir göz kusurudur. Belirtiler göz ardı edilmemeli, düzenli göz muayenesi alışkanlık haline getirilmelidir. Özellikle çocukluk çağında erken teşhis, kalıcı görme sorunlarının önüne geçmenin en etkili yoludur.

Unutmayın: Gözlük ya da lens yalnızca net görmek için değil, göz sağlığınızı korumak ve yaşam kalitenizi artırmak içindir.